Matatiasz i jego synowie

2

1 W tym czasie wystąpił Matatiasz, syn Jana, syna Symeona, kapłan z pokolenia Joariba 2 ,1  „Joarib”, czyli Jojarib – zob. 1  Krn 24 ,7 ; „Modin” – dziś el-Midje, 12  km na wsch. od Liddy. z Jerozolimy, który mieszkał w Modin. 2 Miał on pięciu synów: Jana zwanego Gaddi 2 ,2 -5  Znaczenia przydomków: „Gaddi” – Szczęsny, „Tassi” – Gorliwy, „Machabeusz” – Młot (ten przydomek stał się określeniem całej rodziny, powstania, a nawet męczenników tego okresu), „Auaran” – Ten, który się przedarł, „Apfus” – Przebiegły., 3 Szymona zwanego Tassi; 4 Judę zwanego Machabeusz; 5 Eleazara zwanego Auaran i Jonatana zwanego Apfus. 6 Kiedy zobaczył on świętokradztwa, które się działy wśród ludu w Judzie i w Jerozolimie, 7 powiedział:

«Biada mi! Dlaczego się urodziłem?

Czy po to, żeby oglądać upadek mego narodu

i upadek Świętego Miasta

i przebywać tam,

podczas gdy zostało ono wydane

w ręce nieprzyjaciół,

a świątynia w ręce cudzoziemców?

8 Świątynia jego stała się podobna do człowieka bez czci,

9 a wspaniałe jej naczynia zabrano do niewoli.

Małe jego dzieci mordowano na ulicach,

młodzieńców – mieczem wroga.

10 Jakiż naród nie przywłaszczał sobie jego praw królewskich

i siłą nie zabierał z niego łupów!

11 Wszystkie jego ozdoby zrabowano;

niegdyś wolne – stało się niewolnikiem.

12 I oto wniwecz obrócona jest świętość nasza,

piękność nasza i chwała nasza,

a poganie je zbezcześcili.

13 Po cóż więc nam jeszcze żyć?»

14 Matatiasz i jego synowie rozdarli swoje szaty, przyoblekli się w wory^s i gorzko płakali.

Wybuch powstania

15 Wtedy do miasta Modin przybyli królewscy wysłańcy, którzy zmuszali do odstępstwa przez uczestnictwo w składaniu ofiary. 16 Wielu spomiędzy Izraelitów przyszło do nich. A Matatiasz i jego synowie zebrali się razem 2 ,16  Zdanie różnie tłum.. 17 Wtedy królewscy wysłańcy zwrócili się do Matatiasza ze słowami:

«Ty jesteś zwierzchnikiem, sławnym i wielkim w tym mieście, a podtrzymują cię synowie i krewni. 18 Teraz więc ty pierwszy przystąp i wykonaj zarządzenie króla, tak jak wykonały wszystkie narody, mieszkańcy Judy i ci, którzy pozostali w Jeruzalem, a ty i twoi synowie będziecie należeli do królewskich przyjaciół 2 ,18  Zaszczytny tytuł udzielany przez króla w dowód łaski., ty i synowie twoi będziecie zaszczyceni darami w srebrze i złocie oraz innymi podarunkami».

19 Na to jednak Matatiasz odpowiedział donośnym głosem: «Jeżeli nawet wszystkie narody, które należą do państwa podległego królowi, słuchają go, odstąpiwszy od kultu swych ojców, i zgodziły się na jego nakazy, 20 to jednak ja, moi synowie i moi krewni będziemy postępowali zgodnie z przymierzem, które zawarli nasi ojcowie. 21 Niech nas [Bóg] broni od przekroczenia Prawa^s i jego nakazów! 22 Słów króla nie będziemy słuchali i od kultu naszego nie odstąpimy ani w prawo, ani w lewo».

23 Zaledwie skończył mówić te słowa, pewien Żyd przystąpił na oczach wszystkich do ołtarza w Modin, ażeby złożyć ofiarę, zgodnie z zarządzeniem króla. 24 Gdy zobaczył to Matatiasz, zapłonął gorliwością i zadrżały mu nerki^s, i zawrzał gniewem, który był słuszny. Pobiegł więc i zabił tamtego obok ołtarza. 25 Przy tej sposobności zabił także urzędnika królewskiego, który zmuszał do składania ofiar, ołtarz zaś rozwalił. 26 Zapałał gorliwością o Prawo^s, jak to uczynił Pinchas z Zambrim, synem Salu 2 ,26  Zob. Lb 25 ,6 -15 . Zmieniono tu grecką pisownię imion na hebrajską..

27 Wtedy też Matatiasz zaczął w mieście wołać donośnym głosem: «Niech idzie za mną każdy, kto płonie gorliwością o Prawo i obstaje za przymierzem^s». 28 Potem zaś on sam i jego synowie uciekli w góry, pozostawiając w mieście wszystko, co posiadali.

Pierwsze walki

29 Wtedy wielu spośród ludzi, którzy szukali tego, co sprawiedliwe i słuszne, udało się na pustynię 2 ,29  Judzką; por. Hbr 11 ,38 ., aby tam przebywać 30 razem ze swoimi dziećmi, żonami i bydłem, bo zwaliły się na nich nieszczęścia. 31 Urzędnikom zaś królewskim i wojsku, które było w Jeruzalem, mieście Dawidowym, doniesiono, że ludzie, którzy wzgardzili królewskim rozkazem, poszli na pustynię do kryjówek. 32 Wielu więc udało się za nimi w pościg, a kiedy ich napotkali, rozłożyli się obozem naprzeciwko nich. Potem rozpoczęli z nimi walkę w dzień szabatu^s 2 ,32  Por. 2  Mch 6 ,11 .. 33 Mówili do nich: «Dość już! Wyjdźcie i uczyńcie to, co głosi królewski rozkaz, a będziecie żyli». 34 Oni odpowiedzieli: «Nie wyjdziemy, nie będziemy robili tego, co głosi królewski rozkaz, i nie znieważymy szabatu». 35 Zaraz więc [tamci] zaczęli walczyć przeciwko nim. 36 Oni jednak ani im nie odpowiedzieli, ani kamieniami w nich nie rzucali, ani nawet nie zatarasowali kryjówek. 37 Mówili oni: «Umrzyjmy wszyscy z czystym sumieniem! Niebo i ziemia są naszymi świadkami, że wy niesprawiedliwie nas mordujecie». 38 Natarli [tamci] na nich w walce, w szabat, tak że poginęli oni, a także ich żony, dzieci – blisko tysiąc ludzi – oraz ich bydło.

39 Kiedy Matatiasz i jego przyjaciele dowiedzieli się o tym, bardzo ich opłakiwali, 40 a jeden do drugiego mówił: «Jeżeli wszyscy będziemy tak postępowali jak nasi bracia i [w szabat] nie będziemy walczyć z poganami o nasze życie i nasze ustawy, to teraz bardzo szybko zgładzą nas z ziemi». 41 Tego więc dnia postanowili: «Jeśliby jakikolwiek człowiek w dzień szabatu wyszedł walczyć przeciwko nam, my będziemy z nim walczyli, żebyśmy nie zginęli wszyscy, tak jak zginęli nasi bracia w kryjówkach» 2 ,41  Żydzi nie podporządkowali się tej decyzji..

Działalność Matatiasza

42 Wtedy przyłączyło się do nich zgromadzenie asydejczyków 2 ,42  „Asydejczyków” – hebr. chasìdim, znaczy „pobożni”. Ci Żydzi występowali przeciwko wpływom pogańskim. Później podzielili się na faryzeuszów i esseńczyków. Tych ostatnich obecnie lepiej znamy dzięki znaleziskom w Qumran; „odważni” – powyższy przekład opiera się na domyślnym podłożu hebr. zwrotu gibborim chail (por. np. Sdz 6 ,12 ); gr. dosł.: „silni mocą”.; spośród Izraela mocni i odważni, z których każdy dobrowolnie stanął w obronie Prawa. 43 Wszyscy również, którzy uciekali od nieszczęść, dołączyli do nich i wzmocnili ich. 44 W ten sposób utworzyli oni wojsko i w gniewie uderzyli na grzeszników 2 ,44  Tych, którzy zostali poganami., a w swej zapalczywości – na ludzi wiarołomnych; reszta zaś szukała ratunku w ucieczce do pogan.

45 Matatiasz i jego przyjaciele krążyli i rozbijali ołtarze 2 ,45  Pogańskie., 46 a nieobrzezane dzieci, ile tylko ich znaleźli w granicach Izraela, obrzezywali przemocą. 47 Prześladowali synów pychy 2 ,47  Syryjczyków., a szczęście sprzyjało ich postępowaniu. 48 Tak więc bronili Prawa przed potęgą pogan i króla oraz nie pozwolili górować grzesznikowi 2 ,48  Prawdopodobnie królowi Antiochowi; por. w. 62 ..

Śmierć Matatiasza

49 Kiedy zbliżył się dzień śmierci Matatiasza, powiedział do swoich synów:

«Teraz pycha jest górą, [nastał] czas karania,

czas zniszczenia i straszliwego gniewu.

50 Teraz więc, dzieci, wykażcie gorliwość o Prawo,

a nawet życie swoje oddajcie za przymierze zawarte z waszymi przodkami.

51 Pamiętajcie, jak postępowali przodkowie,

co czynili w swoich pokoleniach,

i zdobywajcie dla siebie wielką chwałę

i wieczyste imię.

52 Czyż nie w czasie próby Abraham okazał się wierny?

I zostało mu to poczytane za sprawiedliwość 2 ,52  Por. Rdz 15 ,6 ; 22 ,1 -18 ..

53 Józef w czasie największych trudności zachował przykazanie,

i został panem Egiptu 2 ,53  Por. Rdz rozdz. 37 ; 39 –41 ..

54 Nasz praojciec, Pinchas 2 ,54  Wg LXX: Finees; por. Lb 25 ,6 -13 ., za swoją wielką gorliwość

otrzymał obietnicę kapłaństwa na wieki.

55 Jozue za wypełnienie [Bożego] nakazu

został sędzią Izraela 2 ,55  Por. Lb 14 ,6 -9 .30 .38 ; 27 ,18 -23 ; Pwt 31 ,3 -8 ..

56 Kaleb za to, że dał świadectwo wobec zgromadzenia,

otrzymał ziemię w dziedzictwo 2 ,56  Por. Lb 13 ,30 ; 14 ,6 -9 .24 .30 .38 ; Joz 14 ,6 -15 ..

57 Dawid za swoje oddanie 2 ,57  „Oddanie” – dosł.: „miłosierdzie”; tu zazwyczaj tłumaczy się „pobożność”; przekład opiera się na domyślnym hebr. chesed; „królewski” – por. 2  Sm 7 ,12 -16 .29 .

odziedziczył na wieki tron królewski.

58 Eliasz w nagrodę za swoją wielką gorliwość o Prawo

został zabrany do nieba 2 ,58  Por. 1  Krl 19 ,10 .14 ; 2  Krl 2 ,11n ; Syr 48 ,9 ..

59 Chananiasz, Azariasz i Miszael dzięki wierze

zostali wyratowani z ognia 2 ,59  Por. Dn 3 ,49n .91 -97 ..

60 Daniel dzięki swej niewinności

z paszczy lwów został ocalony 2 ,60  Por. Dn 6 ,17 -25 ; 14 ,28 -42 ..

61 Tak zauważcie, że z pokolenia na pokolenie

nie doznawali zawodu ci wszyscy,

którzy Mu ufają.

62 Nie obawiajcie się zatem słów grzesznika 2 ,62  „Grzesznika” – zob. przyp. do 2 ,48 ; „robactwo” – por. 2  Mch 9 ,9 .,

bo jego chwała [obróci się] w gnój i robactwo;

63 dziś się wywyższa, a jutro już go się nie znajdzie,

bo powrócił do swego prochu i przepadły jego zamysły 2 ,63  Ps 146 [145 ],4 ..

64 Dzieci! Mężnie poczynajcie sobie i umacniajcie się w [przestrzeganiu] Prawa,

przez nie bowiem dostąpicie chwały.

65 Oto wasz brat, Szymon. Wiem, że jest on człowiekiem rozważnym. Jemu będziecie posłuszni po wszystkie dni, bo on będzie dla was ojcem, 66 a Juda Machabeusz, który od młodości odznacza się odwagą 2 ,66  Zob. przyp. do 2 ,42 ., będzie dowódcą waszego wojska i poprowadzi wojnę z ludami. 67 Wy więc ściągnijcie do siebie tych wszystkich, którzy przestrzegają Prawa, i w imieniu swego ludu wykonajcie pomstę! 68 Odwetem odpłaćcie poganom, a trzymajcie się przepisów Prawa!»

69 Potem udzielił im błogosławieństwa i został przyłączony do swoich przodków. 70 Zmarł w roku sto czterdziestym szóstym 2 ,70  Rok 166  przed Chr. i został pochowany w grobach przodków w Modin. Cały Izrael opłakiwał go z bardzo wielkim żalem.