11

1 [który] od pierwszego roku [panowania] Dariusza Meda stanowi dla mnie umocnienie i obronę 11 ,1  Tekst popr.; hebr.: „A ja od pierwszego roku Dariusza Meda stoję mu ku pomocy i obronie”..

Wojny w Palestynie w okresie hellenistycznym

2 Teraz oznajmię ci prawdę. Powstanie jeszcze trzech królów w Persji 11 ,2  Cyrus, Kambizes i Dariusz I. Czwartym będzie Kserkses. Tekst wiersza skażony, różnie popr., a czwarty zdobędzie większe bogactwa niż wszyscy. A gdy stanie się potężny z powodu swego bogactwa, poderwie wszystkich przeciw królestwu Jawanu. 3 Wtedy wystąpi potężny król 11 ,3  Aleksander Wielki. i będzie panował nad wielkim królestwem, postępując według swego upodobania. 4 Gdy tylko on wystąpi, jego państwo upadnie i zostanie podzielone na cztery wiatry nieba, jednak nie między jego potomków. Nie będą nim rządzić, tak jak on rządził, ponieważ jego królestwo zostanie zniszczone i przypadnie w udziale nie im, lecz innym 11 ,4  Po śmierci Aleksandra Wielkiego (323  r. przed Chr.) jego królestwo podzielili między siebie dawni jego wodzowie. W Egipcie panowała odtąd dynastia Ptolemeuszów, a w znacznej części Azji Mniejszej dynastia Seleucydów..

5 A król południa 11 ,5  „Południa” – Ptolemeusz I (323 –285 ); „książąt” – ściśle: wodzów, Seleukos I Nikator (312 –280 ), twórca państwa syryjskiego. się wzmocni, lecz jeden z jego książąt przewyższy go siłą i zapanuje nad państwem większym niż jego własne. 6 Po kilku latach połączą się oni 11 ,6  „Oni” – małżeństwo Antiocha II (261 –246 ) i Berenike, córki Ptolemeusza II Filadelfa (285 –246 ); „opiekun” – Berenike oraz jej syn i mąż zostali zgładzeni, a królem został Seleukos II, najstarszy syn Antiocha II i oddalonej przez niego żony, Laodiki., i córka króla południa przybędzie do króla północy, by dopełnić ugody. Lecz moc jego ramienia nie będzie trwała, a jego potomstwo nie utrzyma się. Zostaną wydani, ona, ci, którzy ją popierają, jej dziecko i jego opiekun. W owych czasach 7 powstanie na jego miejsce odrośl z jej korzenia i wyruszy przeciw wojsku, wkroczy do twierdzy króla północy, będzie rządził nimi i wzmocni się. 8 11 ,7  Ptolemeusz III Euergetes, brat Berenike, zdobył Seleucję, a nawet na krótki czas wtargnął do Antiochii syryjskiej i dotarł aż nad Eufrat. Zabierze także do Egiptu ich bogów wraz z ich podobiznami 11 ,8  W starożytności zabierano często do niewoli oprócz ludzi także posągi bóstw; por. np. Jr 48 ,7 ., wraz z ich drogocennymi przedmiotami oraz srebro i złoto. Następnie odstąpi od króla północy na szereg lat. 9 Ten zaś wkroczy do państwa króla południa, lecz wróci do swego kraju 11 ,9  Chodzi tu o Seleukosa II, który odzyskał swoje państwo. Inne wspomniane tu wydarzenia nie są znane..

10 11 ,10 -19  Antioch III Wielki (223 –187 ) wyprawia się na Egipt i po początkowych sukcesach (zdobycie Palestyny) ponosi klęskę w 217  r. pod Rafią. „Królem południa” jest Ptolemeusz IV. Jego synowie 11 ,10  Synowie Seleukosa II: Seleukos III (226 –223 ) i Antioch III Wielki (223 –187 ). uzbroją się i zgromadzą wielkie mnóstwo wojska. On zaś nadejdzie z siłą, natrze i pójdzie naprzód; powstanie i dotrze aż do jego twierdzy. 11 Król zaś południa zapłonie gniewem i wyruszy, by walczyć z królem północy, który przeciwstawi mu wielkie mnóstwo; jednak mnóstwo to wpadnie w jego ręce. 12 Mnóstwo to zostanie zniszczone, a serce króla pychą się uniesie. Powali dziesiątki tysięcy, lecz nie umocni się. 13 I znów powstanie król północy i wystawi większe mnóstwo niż poprzednio, a po pewnym czasie wyruszy z mocą i wielkim wojskiem oraz taborem 11 ,13  Nowa wyprawa Antiocha III, zakończona tym razem powodzeniem, w 204  r. przed Chr.; zob. ww. 15n .. 14 W owych czasach wielu wystąpi przeciw królowi południa. Synowie zaś gwałtowników spośród twego ludu 11 ,14  Ci Żydzi, którzy opowiedzieli się po stronie Antiocha przeciw Egiptowi. powstaną, by dopełnić widzenia, ale upadną. 15 A król północy nadciągnie i usypie wał, i zdobędzie warowne miasto 11 ,15  Sydon zdobyty przez Antiocha III w 197  r. Sukces ten ułatwił mu zdobycie Palestyny (w. 16 ).. Siły zaś południa nie wytrzymają, a doborowe wojsko nie będzie miało sił, by stawić opór. 16 Tego, który wyjdzie przeciw niemu, traktować będzie według swej woli, i nikt nie zdoła mu się przeciwstawić; utrzyma się we wspaniałym kraju 11 ,16  Od tego czasu Palestyna jest pod panowaniem Seleucydów., a ręka jego [posieje] spustoszenie. 17 I będzie się usilnie starał zdobyć całe jego królestwo; potem zawrze z nim ugodę, dając mu jedną z kobiet 11 ,17  Dosł.: „córkę kobiet” – mowa o córce Antiocha III, Kleopatrze, którą ojciec wydał za Ptolemeusza V, zawierając z nim pokój., by królestwo zniszczyć. Ale nie dokona tego, nie uda mu się to. 18 Zwróci więc swój wzrok ku wyspom i zdobędzie ich wiele. Ale pewien wódz położy kres wyrządzonej mu zniewadze, tak że tamten nie będzie mógł mu odpowiedzieć zniewagą 11 ,18  Antioch III usiłował opanować miasta nadbrzeżne Azji Mniejszej i inne zewnętrzne posiadłości Egiptu, ale konsul rzymski Lucjusz Korneliusz Scypion zadał mu klęskę pod Magnezją w 190  r. przed Chr.. 19 Potem zwróci wzrok ku twierdzom swego kraju; zachwieje się jednak, upadnie i zniknie bez śladu 11 ,19  Dosł.: „nie będzie można go znaleźć”. Antioch III zginął, próbując obrabować jedną ze świątyń na wsch. swego państwa (187  r. przed Chr.), Rzym bowiem zażądał od niego olbrzymiej kontrybucji..

Antioch IV Epifanes (175 – 164/163)

20 Na jego miejsce wystąpi ten, który pośle poborcę daniny do pięknego królestwa 11 ,20  Seleukos IV wysłał swego ministra, Heliodora, celem zrabowania skarbu świątyni w Jerozolimie; por. 2  Mch 3 ,7 - 40 ., ale po kilku dniach zostanie obalony, choć nie publicznie ani w wyniku wojny. 21 Po nim zaś wystąpi ten, którym wzgardzono i nie dano mu królewskiej godności. Nadejdzie potajemnie i przez intrygi opanuje królestwo 11 ,21  Antioch IV Epifanes, brat Seleukosa IV, przejął panowanie, usuwając swego bratanka.. 22 Wojsko poniesie porażkę, a także i wódz przymierza. 23 Od chwili zawarcia przymierza z nim będzie postępował zdradliwie, natrze i z garstką ludzi okaże się mocny. 24 11 ,22  Mowa zapewne o oporze wojsk pod wodzą Heliodora. „Wódz przymierza” to arcykapłan Oniasz III, pozbawiony stanowiska, uwięziony w Syrii i zabity w 170  r. przed Chr.; por. 2  Mch 4 ,34 . Niespodzianie wkroczy do najbogatszych krain i będzie czynił to, czego nie czynili ani jego ojciec, ani przodkowie. Łupy, zdobycze i mienie rozdzieli między nich 11 ,24  Mowa o zwolennikach z w. 23 .. Będzie obmyślał plany przeciw warowniom, ale tylko do czasu.

25 Będzie pobudzał swą siłę i serce przeciw królowi południa z wielką mocą. Król zaś południa będzie się zbroił na wojnę, zbierając wielkie i potężne wojsko, ale nie zazna powodzenia, ponieważ będą knuć złe zamysły przeciw niemu 11 ,25  Wyprawa Antiocha IV przeciw Ptolemeuszowi VI (170  –169 ).. 26 Ci, którzy jedli z jego stołu 11 ,26  Aluzja do złych rad udzielanych młodemu Ptolemeuszowi VI, które doprowadziły go do poddania się Antiochowi., zmiażdżą go, a wojsko jego ulegnie rozproszeniu i wielu padnie zabitych. 27 Obaj zaś królowie, mając serca skłonne do złego, przy jednym stole będą mówić kłamstwo, nie osiągną jednak nic, ponieważ nie nadszedł jeszcze kres ustalonego czasu. 28 Powróci więc on do swego kraju z wielkim łupem, a jego serce będzie przeciwne świętemu przymierzu 11 ,28  Wracając z Egiptu, Antioch IV zrabował świątynię w Jerozolimie.; będzie działał i wróci do swego kraju.

29 Gdy nadejdzie czas, wkroczy znów do kraju południowego, lecz nie powiedzie mu się za drugim razem, tak jak poprzednio 11 ,29  Druga wyprawa Antiocha IV na Egipt w 168  r.. 30 Wystąpią przeciw niemu okręty Kittim 11 ,30  Tutaj flota rzymska. Antioch IV i tym razem zwyciężył, lecz poseł rzymski zmusił go do wycofania się z Egiptu. Po powrocie wszczął w 168  r. przed Chr. prześladowania religijne w Palestynie.; popadnie w rozterkę i zawróci, pełen gniewu przeciw świętemu przymierzu. I znów zwróci uwagę na tych, co opuścili święte przymierze. 31 Wojsko jego wystąpi, by zbezcześcić świątynię-twierdzę, wstrzymają stałą ofiarę i uczynią tam ohydę ziejącą pustką 11 ,31  Zob. 9 ,27 .. 32 Tych zaś, co łamią przymierze, nakłoni do przewrotności pochlebstwami; jednak ludzie, którzy znają swego Boga, wytrwają i będą działali 11 ,32  Por. 2  Mch rozdz. 7 .. 33 Mędrcy spośród ludu pouczą wielu, polegną jednakże od miecza i ognia, w więzieniach i wskutek łupiestwa – ale tylko do czasu. 34 Gdy oni będą upadać, nieliczni pośpieszą im z pomocą, a wielu przyłączy się do nich podstępnie. 35 Spośród mędrców niektórzy upadną, by dokonało się wśród nich oczyszczenie, obmycie i wybielenie na czas ostateczny – potrwa to jeszcze do ustalonego czasu.

36 Król będzie działał według swego upodobania; będzie się wynosił i wywyższał ponad wszystkich bogów. Przeciw Bogu będzie mówił rzeczy dziwne i dozna powodzenia, aż się dopełni gniew, to bowiem, co zostało postanowione, dokona się. 37 Nie będzie czcił bogów swoich przodków; ani ulubieńca kobiet 11 ,37  Adonisa; por. Ez 8 ,14 ., ani żadnego innego boga nie będzie poważał. Ponad wszystkich będzie się wywyższał. 38 Zamiast tego będzie czcił boga twierdz 11 ,38  Zeusa Olimpijskiego.; boga, którego nie znali jego przodkowie, będzie czcił złotem i srebrem, drogimi kamieniami i kosztownościami. 39 Wystąpi przeciw warownym zamkom z cudzym bogiem; tych zaś, którzy go uznają, obdarzy zaszczytami, czyniąc ich władcami nad wieloma, a jako zapłatę będzie rozdzielał ziemię.

40 11 ,40 -45  Apokaliptyczny opis ostatnich lat panowania Antiocha IV; nie znajduje potwierdzenia w znanych źródłach historycznych. Antioch IV zmarł w Elamie w 164  r. przed Chr.; por. 2  Mch 9 ,28 . A w czasie ostatnim zetrze się z nim król z południa. Król z północy uderzy na niego rydwanami, jazdą i licznymi okrętami. Wkroczy do krajów, zaleje je i przejdzie. 41 Wkroczy następnie do wspaniałego kraju, a wielu polegnie. Te tylko [kraje] ujdą jego ręki: Edom, Moab i główna część Ammonitów. 42 Wyciągnie rękę po kraje; nie zdoła ujść ziemia egipska. 43 Stanie się panem skarbów złota i srebra oraz wszystkich kosztowności egipskich; Libijczycy i Kuszyci^s będą szli za nim. 44 Wieści ze wschodu i północy napełnią go przerażeniem; wyprawi się więc z wielkim gniewem, by wielu zgładzić i zgubić. 45 Rozbije namioty swojej kwatery między morzem i górą świętej wspaniałości. Dojdzie do swego końca, ale nikt mu nie przyjdzie z pomocą.